و بعضى تا 30 هزار تومان ، نام‌نويسى و پرداخت نمودند . بينوايان شركت كردند ، طلاب كتب خود را فروختند ؛ زنان آلات زيب و زينت خود را براى كمك به بانك از دست دادند . تنها در تهران ، يك ميليون تومان تعهد شد . تبريز يك ميليون ديگر از طرف خود و ايالت آذربايجان تعهد كرد . شاه رضايت خود را مشروط به آن نمود كه فورا دو ميليون تومان استقراض شود و اشكالتراشيهاى ديگرى از طرف بانكهاى روس و انگليس ، سد راه شد . » « 1 » مسكوكات ايران هانرى رنه دالمانى كه در عهد مظفر الدين شاه از ايران ديدن كرده است ، مسكوكات رايج در ايران را چنين توصيف مىكند : اول ، سكه‌هاى كوچك مسين كه آن را يك پول مىگويند . دوم ، شاهى كه معادل است با دو پول . سوم ، صد دينار كه معادل است با دو شاهى . چهارم ، عباسى كه معادل است با چهار شاهى . پنجم ، پنج شاهى نقره كه معادل است با ربع قران . ششم ، ده شاهى نقره يا نيم قران . هفتم ، قران نقره كه معادل است با ده صد دينارى مس يا 20 شاهى . هشتم ، دو قرانى و پنج قرانى و ده قرانى كه نقره است - ده قرانى را يك تومانى هم مىگويند . مسكوكات طلا را بطور كلى اشرفى مىگويند . « 2 » ربح پول « در ايران ، اصولا ربح وام خيلى زياد است ، و من وامهايى را ديده‌ام كه ربح آن حتى شصت درصد بود . هرگاه بدهكار قادر به پرداخت وام خود نباشد ، معمولا متعرض او نمىشوند و اموال او را توقيف نمىكنند ؛ زيرا به حيثيت طلبكار لطمه مىزند بلكه با دادن مهلت و مدارا و گذشت ، كار تمام مىشود . » « 3 » بانك : بانك از كلمهء ايتاليايى بانكا « 4 » مأخوذ است و در اصطلاح عمومى ، سازمان و دستگاهى است كه محل ذخيرهء پول مردم است و با آن دادوستد مىكنند . كار اساسى بانك ، عبارت است از : « نقل و انتقال وجوه و صدور بروات و نگاهدارى سرمايهء اشخاص و به كار انداختن سرمايه‌هاى مذكور براى توسعهء تجارت و اعتبارات تجارتى ، بخصوص از نظر تسهيل عمل مبادلات ، و نقل و انتقال وجوه و دادن اعتبار و قرض به مردم با ربح كمتر از ميزان عادى بازار ، و گاه نشر اسكناس رايج كشور . پايهء اصلى بانكها را صرافيهاى قديم تشكيل مىدادند . در ايران ، شايد بتوان تاريخچهء تأسيس بانك را به زمان هخامنشيان رساند . در واقع ، مؤسسات پسران « موراشوازنيپ‌پور » و بانك « اجىبى » نخستين بانكهايى هستند كه در ايران وجود داشته‌اند .

--> ( 1 ) . انقلاب ايران . پيشين . ص 136 . ( 2 ) . ر ك : سفرنامهء از خراسان تا بختيارى ، پيشين . ص 109 . ( 3 ) . سه سال در ايران ، پيشين . ص 33 . ( 4 ) . banca